Chọn Từ Đúng, Không Phải Từ Cao Siêu
- Trang Nguyễn
- 30 thg 12, 2025
- 3 phút đọc
Nhiều người nghĩ viết hay = dùng từ cao siêu. Họ mở từ điển đồng nghĩa, tìm từ "nghe chuyên nghiệp hơn". Kết quả? Bài viết nghe như robot đang nói, không phải con người.
Zinsser dạy một bài học đơn giản nhưng quan trọng: Từ tốt nhất không phải từ to nhất. Đó là từ chính xác nhất.
Mỗi từ đều có sắc thái riêng
Từ điển đồng nghĩa nói "nhanh" và "mau lẹ" giống nhau. Nhưng có giống không?
"Anh ấy chạy nhanh" - trung lập, khách quan
"Anh ấy chạy mau lẹ" - ấn tượng, tích cực
"Anh ấy chạy vội vã" - tiêu cực, không kiểm soát
Cùng mô tả tốc độ, nhưng cảm giác hoàn toàn khác. Từ đúng không phải từ "đồng nghĩa". Đó là từ mang đúng sắc thái bạn muốn truyền tải.
3 loại từ cần tránh
1. Từ mơ hồ, sáo rỗng
Những từ nghe cao siêu nhưng không nói rõ điều gì:
"Tối ưu hóa" → Làm gì cụ thể? Nhanh hơn? Rẻ hơn? Hiệu quả hơn?
"Nâng cao" → Nâng cao thế nào? Từ mức nào lên mức nào?
"Đột phá" → Đột phá ở điểm nào? So với ai?
"Hiệu quả" → Hiệu quả = kết quả tốt hơn? Chi phí thấp hơn? Thời gian ít hơn?
Test đơn giản: Nếu bạn không thể giải thích từ đó bằng ví dụ cụ thể - đừng dùng nó.
2. Từ yếu thay cho động từ mạnh
So sánh hai câu:
Yếu: "Anh ấy đi một cách nhanh chóng về phía cửa"
Mạnh: "Anh ấy chạy về phía cửa"
Động từ mạnh tự nó đã chứa tính từ và phó từ. "Chạy" = đi + nhanh. Tại sao phải viết "đi một cách nhanh chóng"?
Ví dụ thực tế từ content marketing:
Yếu: "Thực hiện việc phân tích đối thủ cạnh tranh" → Mạnh: "Phân tích đối thủ"
Yếu: "Tiến hành đo lường hiệu quả" → Mạnh: "Đo hiệu quả"
Yếu: "Đưa ra quyết định về chiến lược" → Mạnh: "Quyết định chiến lược"
3. Danh từ chung thay cho danh từ cụ thể
So sánh:
Chung: "Tôi uống đồ uống vào buổi sáng"
Cụ thể: "Tôi uống cà phê vào buổi sáng"
"Cà phê" tạo hình ảnh rõ ràng hơn "đồ uống". Người đọc thấy, ngửi, cảm nhận được cà phê. Họ không cảm nhận được "đồ uống".
Quy tắc vàng: Có thể đơn giản hơn không?
Trước khi dùng một từ, hãy tự hỏi: Có từ đơn giản hơn để nói cùng ý này không?
Ví dụ:
"Tận dụng" → "Dùng" (trừ khi bạn muốn nhấn mạnh việc dùng hết tiềm năng)
"Ứng dụng" → "Áp dụng" hoặc "Dùng"
"Phương pháp luận" → "Phương pháp"
"Chủ động" → "Tự" (ví dụ: "chủ động học" = "tự học")
Nhưng chú ý: Đơn giản không có nghĩa là luôn chọn từ ngắn nhất. Đôi khi từ dài lại chính xác hơn.
Case study: Edit thực tế
Trước:
"Để tối ưu hóa hiệu quả của content marketing, doanh nghiệp cần thực hiện việc phân tích sâu về hành vi của khách hàng mục tiêu và ứng dụng các phương pháp tiếp cận phù hợp để nâng cao mức độ tương tác."
Sau khi thay từ đúng:
"Để content hoạt động tốt, bạn cần hiểu khách hàng đọc gì, tại sao họ đọc, và viết theo cách họ muốn nhận thông tin."
Thay đổi gì?
"Tối ưu hóa hiệu quả" → "hoạt động tốt" (cụ thể hơn)
"Thực hiện việc phân tích sâu" → "hiểu" (động từ mạnh)
"Hành vi của khách hàng" → "khách hàng đọc gì, tại sao" (cụ thể)
"Nâng cao mức độ tương tác" → "viết theo cách họ muốn" (hành động rõ ràng)
Bài tập: Săn từ thừa
Lấy bài viết gần nhất của bạn. Tìm 5 từ/cụm từ thuộc 3 loại sau:
Từ mơ hồ (tối ưu, nâng cao, hiệu quả...)
Động từ yếu (thực hiện việc, tiến hành, đưa ra...)
Danh từ chung (thứ, việc, vấn đề, khía cạnh...)
Thay mỗi từ bằng từ cụ thể, rõ ràng hơn. Đọc lại. Rõ hơn chưa?
Kết luận
Từ tốt không phải từ nghe cao sang. Đó là từ làm cho ý của bạn rõ ràng nhất. Từ mà người đọc không phải đọc lại 2 lần để hiểu.
Mỗi lần viết xong, hãy quét lại: Có từ nào mơ hồ? Có động từ nào yếu? Có danh từ nào quá chung chung? Thay chúng. Bài viết của bạn sẽ mạnh gấp đôi.
Bài 6 trong series On Writing Well. Tiếp theo: Usage - Ngôn ngữ thay đổi, bạn có thay đổi không?
Bình luận