Ngôn Ngữ Thay Đổi - Bạn Có Dám Thay Đổi Không?
- Trang Nguyễn
- 30 thg 12, 2025
- 3 phút đọc
"Like" ngày xưa là sai. Giờ mọi người đều dùng. "Emoji" từng không có trong từ điển. Giờ ai cũng hiểu. Ngôn ngữ không phải bộ quy tắc cứng nhắc - nó sống và thay đổi mỗi ngày.
Zinsser nhắc nhở: Đừng bó buộc mình trong quy tắc ngữ pháp cũ. Nhưng cũng đừng tùy tiện phá luật. Hãy hiểu luật, rồi phá nó có ý thức.
Ngôn ngữ sống, không phải bảo tàng
Năm 2010, "Google" chưa phải động từ. Năm 2025, ai cũng nói "tôi Google thử xem". Năm 2015, "content creator" nghe lạ tai. Giờ đó là nghề nghiệp chính thống.
Ngôn ngữ thay đổi vì cách chúng ta sống thay đổi. Những từ mới xuất hiện để mô tả những hiện tượng mới. Những quy tắc cũ mất đi vì không còn phù hợp.
3 nguyên tắc khi ngôn ngữ thay đổi
1. Học từ cách người ta THỰC SỰ dùng
Đừng chỉ học từ sách giáo khoa. Học từ cách người ta viết email, post Facebook, chat Slack. Đó mới là ngôn ngữ sống.
Ví dụ: Sách dạy "tôi đồng ý với ý kiến của bạn". Người ta viết "agree", "đúng rồi", "uh huh". Cả hai đều đúng - tùy ngữ cảnh.
2. Chọn một cách dùng, giữ nhất quán
Ngôn ngữ có nhiều biến thể. "Email" hay "e-mail"? "Content creator" hay "người sáng tạo nội dung"? Cả hai đều được.
Nhưng trong một bài viết, chỉ chọn MỘT cách. Đừng lúc "email" lúc "e-mail". Người đọc sẽ bối rối.
Quy tắc của Zinsser:
Chọn cách dùng phổ biến nhất
Ghi lại trong style guide của tôi
Dùng nhất quán trong tất cả bài viết
3. Phá luật có ý thức, không phải vô tình
Zinsser dạy: Học luật trước, rồi mới phá. Đừng phá vì không biết. Phá vì bạn biết và chọn phá.
Ví dụ: Tôi thường viết câu ngắn. Rất ngắn. Một câu một từ đôi khi. Đó là phá luật ngữ pháp? Đúng. Nhưng tôi làm vậy để nhấn mạnh.
Test: Nếu bạn không giải thích được TẠI SAO phá luật này, thì đừng phá.
Những "luật" có thể phá (nếu bạn biết mình đang làm gì)
1. Bắt đầu câu bằng "Và" hoặc "Nhưng"
Sách dạy: Sai. Thực tế: Tạo nhịp độ tốt hơn. "Và đó là lý do tôi quyết định thay đổi."
2. Dùng câu không đầy đủ
Sách dạy: Câu phải có chủ ngữ + vị ngữ. Thực tế: "Không." "Tuyệt." "Chính xác." - Đủ rõ rồi.
3. Dùng từ lóng, từ mượn
Sách dạy: Dùng tiếng Việt chuẩn. Thực tế: "Flex", "vibe", "cringe" - Độc giả của bạn hiểu thì dùng.
Làm sao biết khi nào nên thay đổi?
Đơn giản: Theo dõi cách khán giả của bạn dùng ngôn ngữ.
Thói quen của tôi:
Đọc comment của học viên - Họ dùng từ gì để mô tả vấn đề?
Theo dõi group Facebook của ngách- Từ nào xuất hiện nhiều?
Ghi chép từ mới - Mỗi quý cập nhật style guide một lần
Ví dụ: 2 năm trước, tôi viết "người làm content". Giờ tôi viết "content creator" vì học viên dùng từ đó nhiều hơn.
Kết luận
Ngôn ngữ sống. Nó thay đổi theo cách chúng ta sống. Đừng bó buộc mình trong quy tắc 10 năm trước. Nhưng cũng đừng lung tung.
Học luật. Hiểu tại sao có luật đó. Rồi quyết định: Giữ hay phá. Nhưng luôn có ý thức về quyết định của mình.
Vì cuối cùng, mục tiêu là giao tiếp rõ ràng. Nếu phá luật giúp bạn nói rõ hơn - hãy phá. Nếu không - giữ luật.
Bài 7 trong series On Writing Well. Bài cuối cùng: Unity - Tính thống nhất là chìa khóa của bài viết mạch lạc.
Bình luận