Nghỉ Việc Không Phải Lối Thoát. Và Đây Là Lý Do.
- Trang Nguyễn
- 21 thg 1
- 8 phút đọc
Tôi sắp viết một chuỗi bài về hành trình làm solo expert — về sự tự do, về niềm vui được làm chủ công việc của mình, về việc xây dựng sự nghiệp theo cách riêng.
Và ra mắt bước khởi đầu của hành trình này tại đây: Career Rewrite
Nhưng trước khi viết những bài đó, tôi thấy cần viết bài này trước.
Vì tôi sợ.
Tôi sợ rằng khi chia sẻ về hành trình của mình, về những điều tốt đẹp của việc làm chuyên gia độc lập, sẽ có người đọc xong và nghĩ: "Hay quá. Mình cũng nghỉ việc thôi."
Rồi họ nghỉ. Không chuẩn bị gì. Không rõ mình đi đâu. Chỉ vì muốn thoát khỏi nơi họ đang đứng.
Và 6 tháng sau, họ vỡ mộng.
Tôi không muốn là người tạo ra ảo tưởng đó. Tôi không muốn những gì tôi chia sẻ về tự do lại trở thành lý do khiến ai đó đưa ra quyết định sai.
Nên trước khi nói về niềm hạnh phúc, tôi cần nói về sự thật.
Hai kiểu người nghĩ về việc nghỉ việc
Có hai kiểu người khi nghĩ về chuyện nghỉ việc. Và thú vị là, kiểu mà xã hội thường coi là "yếu đuối" lại là kiểu an toàn hơn.
Kiểu thứ nhất: Sợ.
Họ sợ mất thu nhập — trong khi còn đang trả nợ, còn đang cần ổn định, còn đang phải lo cho gia đình. Họ sợ không tìm được việc mới — nhất là khi thị trường đang xám xịt, khi tin layoff xuất hiện mỗi ngày. Họ sợ bước ra ngoài rồi không biết đi đâu, làm gì, sống bằng gì.
Họ bị xem là "không dám", là "thiếu dũng cảm", là "cứ mãi an phận".
Kiểu thứ hai: Mơ.
Họ thấy nghỉ việc là niềm an ủi. Là lối thoát khỏi cái công ty đang làm họ ngột ngạt. Là cơ hội "bắt đầu lại từ đầu" — và trong đầu họ, bắt đầu lại là điều gì đó rất tuyệt vời, rất lãng mạn, rất đáng để hướng tới.
Họ lướt LinkedIn, thấy người ta nghỉ việc rồi "theo đuổi đam mê". Thấy ai đó ra ngoài làm chuyên gia độc lập, tự do, tự chủ. Thấy những bài đăng hào hứng về "cuộc sống mới", về "best decision ever", về "giá mà tôi nghỉ sớm hơn".
Và họ nghĩ: Mình cũng có thể như vậy. Chỉ cần thoát khỏi đây.
Họ được xem là "dám nghĩ dám làm", là "dũng cảm", là "inspiring".
Nhưng tôi sẽ nói thẳng: Nhóm thứ nhất an toàn hơn.
Không phải vì sợ là tốt. Mà vì sợ là chỉ dẫn.
Sợ buộc bạn phải nhìn vào thực tế. Sợ khiến bạn phải tính toán. Sợ ngăn bạn nhảy xuống nước khi chưa biết bơi.
Sợ, nếu được lắng nghe đúng cách, sẽ cho bạn một danh sách những thứ cần chuẩn bị trước khi bước đi.
Còn nhóm thứ hai?
Họ thường vỡ mộng. Họ nghỉ việc trong hào hứng, rồi 3-6 tháng sau ngồi một mình tự hỏi: "Ủa, sao không như mình tưởng?" Họ tự do đấy, nhưng tự do mà không biết đi đâu thì chỉ là lạc lõng.
Và đây là lý do.
Lý do thứ nhất: Bạn có thể chỉ đang tìm "the same shit" ở một cái nhà vệ sinh khác
Nghe hơi thô. Nhưng đúng.
Nếu bạn chưa trả lời được những câu hỏi cốt lõi — bạn muốn làm gì, bạn là ai trong công việc, bạn đang vận hành theo cách nào — thì nghỉ việc không giải quyết được gì cả. Bạn chỉ đang mang nguyên bộ vấn đề cũ sang một môi trường mới.
Để tôi lấy vài ví dụ cụ thể.
Ví dụ 1: Bạn ghét công ty cũ vì sếp không lắng nghe. Bạn cảm thấy ý kiến của mình không được tôn trọng. Bạn nghỉ việc, sang công ty mới — hoặc ra ngoài làm tự do. Nhưng 6 tháng sau, bạn lại thấy... không ai lắng nghe. Khách hàng không nghe. Thị trường không nghe. Mạng xã hội không nghe.
Vấn đề có thể không phải là sếp. Vấn đề có thể là bạn chưa biết cách truyền đạt ý tưởng một cách có sức nặng. Bạn chưa xây dựng được uy tín để người ta phải lắng nghe.
Ví dụ 2: Bạn thấy công việc nhàm chán, không có ý nghĩa. Bạn nghỉ, ra ngoài làm điều "có ý nghĩa hơn". Ban đầu mọi thứ mới mẻ, hào hứng. Nhưng 6 tháng sau, 1 năm sau, bạn lại thấy nhàm chán. Lại thấy vô nghĩa.
Vì sao? Vì bạn chưa bao giờ ngồi xuống định nghĩa "ý nghĩa" là gì với bạn. Không có câu trả lời đó, bạn sẽ cứ nhảy từ chỗ này sang chỗ khác, mãi tìm kiếm một thứ mà bạn không biết nó trông như thế nào.
Ví dụ 3: Bạn thấy mình không được trả đúng giá trị. Bạn ra ngoài làm tự do, nghĩ rằng sẽ được trả xứng đáng hơn.
Nhưng bạn có biết giá trị của mình là gì không? Không phải "tôi có 10 năm kinh nghiệm". Mà là: Tôi giải quyết được vấn đề gì? Cho ai? Và họ sẵn sàng trả bao nhiêu?
Nếu bạn không trả lời được, thì dù ở đâu, bạn cũng sẽ tiếp tục cảm thấy mình bị định giá thấp.
Lý do thứ hai: Bạn đang nhìn vào highlight reel của người khác
LinkedIn là sân khấu, không phải hậu trường.
Bạn thấy ai đó đăng bài: "Hôm nay là ngày cuối cùng tôi đi làm thuê. Sau 10 năm, tôi quyết định theo đuổi con đường riêng. Best decision ever."
Bạn thấy họ 6 tháng sau có business riêng. 1 năm sau có khách hàng. 2 năm sau được mời đi nói chuyện, trở thành "người truyền cảm hứng".
Và bạn nghĩ: Họ làm được. Mình cũng làm được. Chỉ cần bước ra.
Nhưng bạn không thấy những gì đằng sau.
Bạn không thấy 6 tháng đầu họ lo lắng đến mất ngủ. Không thấy những tháng thu nhập bằng 0. Không thấy những lần họ tự hỏi mình có đang điên không.
Và quan trọng nhất — bạn không thấy những gì họ đã chuẩn bị từ trước khi nghỉ.
Họ đã rõ mình là chuyên gia về cái gì. Họ đã có người biết đến họ — không phải vì công ty họ làm, mà vì chính họ. Họ đã thử nghiệm, đã có khách hàng đầu tiên, đã hiểu thị trường cần gì — trong khi vẫn còn đang đi làm, vẫn còn có lương, vẫn còn có safety net.
Họ không nhảy xuống nước rồi mới học bơi. Họ học bơi xong, bơi thử vài vòng, chắc chắn mình không chết đuối, rồi mới nhảy.
Lý do thứ ba: Bạn đang mắc bẫy "Fresh Start Effect"
Đây là một thiên kiến tâm lý được nghiên cứu và đặt tên bởi các nhà nghiên cứu tại Wharton:
Con người có xu hướng tin rằng một điểm bắt đầu mới — năm mới, công việc mới, danh xưng mới — sẽ tự động giúp họ trở thành phiên bản tốt hơn.
Nghe quen không?
"Khi nào nghỉ việc này, tôi sẽ bắt đầu làm những gì tôi thực sự muốn." "Khi nào ra ngoài làm tự do, tôi sẽ được là chính mình." "Khi nào thoát khỏi đây, tôi sẽ có thời gian để suy nghĩ về tương lai."
Đây là ảo tưởng.
Sự thật là: Bạn vẫn là bạn. Dù ở đâu, dù danh xưng là gì.
Nếu bạn không có thói quen suy nghĩ về sự nghiệp một cách có chủ đích bây giờ, bạn sẽ không tự nhiên có thói quen đó khi nghỉ việc. Nếu bạn không rõ mình muốn gì bây giờ, bạn sẽ không tự nhiên rõ ràng hơn khi "bắt đầu lại".
Fresh start cho bạn cảm giác hy vọng. Nhưng cảm giác hy vọng không thay thế được sự chuẩn bị.
Về chuyện làm solo expert
Tôi sẽ nói thật: Tôi không nghĩ nghỉ việc và ra ngoài làm solo expert là lựa chọn tuyệt vời.
Ít nhất là chưa phải. Chưa phải khi bạn chưa hiểu rõ bối cảnh.
Bạn là chuyên gia về cái gì? Không phải "tôi biết nhiều thứ". Mà là: Tôi là người đi đến (go-to person) cho vấn đề gì? Một câu, rõ ràng, cụ thể.
Ai cần thứ bạn có? Cụ thể ai? Họ đang ở đâu? Họ đang đau đầu về điều gì?
Tại sao họ nên chọn bạn? Khi ngoài kia có hàng ngàn người cũng nói mình là "chuyên gia" — tại sao họ nên chọn bạn?
Bạn sẽ được tìm thấy bằng cách nào? Khi bạn không còn cái mác công ty, bạn là ai trong mắt thế giới?
Nếu bạn không trả lời được những câu hỏi này, thì việc nghỉ việc để làm solo expert chỉ là đổi từ "làm thuê cho công ty" sang "thất nghiệp có danh xưng đẹp".
Vậy thì sao? Đừng mơ nữa à?
Không. Tôi không nói đừng mơ.
Tôi nói: Đừng nghỉ việc để bắt đầu. Hãy bắt đầu trước khi nghỉ việc.
Và điều đó có nghĩa là gì?
Nghĩa là trân trọng công việc bạn đang có.
Tôi biết nghe có vẻ ngược đời. Bạn đang ghét công việc, đang muốn thoát ra, mà tôi bảo trân trọng nó?
Đúng. Vì công việc hiện tại của bạn — dù bạn có thích hay không — là một món quà.
Nó cho bạn thu nhập để bạn không phải lo lắng về tiền trong khi chuẩn bị. Nó cho bạn thời gian để suy nghĩ, để thử nghiệm, để mắc sai lầm mà không trả giá quá đắt. Nó cho bạn một môi trường để học hỏi — học về bản thân, về cách bạn làm việc, về điều gì khiến bạn hạnh phúc và điều gì không.
Đừng xem công việc hiện tại là nhà tù cần thoát ra.
Hãy xem nó là sân tập — nơi bạn chuẩn bị cho trận đấu thật sự.
Nghĩa là suy nghĩ lại về sự nghiệp của mình.
Không phải suy nghĩ kiểu "mình ghét cái này, mình muốn cái khác". Mà là suy nghĩ có chủ đích:
Tôi là ai trong công việc? Tôi giỏi cái gì? Tôi muốn được biết đến vì điều gì?
Tôi muốn sự nghiệp của mình trông như thế nào trong 3 năm, 5 năm tới?
Điều gì đang thiếu? Tôi cần chuẩn bị gì?
Đây là những câu hỏi mà hầu hết mọi người không bao giờ hỏi — vì họ bận đi làm, bận ghét công việc, hoặc bận mơ về việc nghỉ.
Nghĩa là chuẩn bị sẵn sàng trước khi bước đi.
Bạn muốn làm solo expert? Tuyệt vời. Nhưng hãy bắt đầu xây từ bây giờ.
Bắt đầu viết. Bắt đầu chia sẻ những gì bạn biết. Bắt đầu cho thế giới thấy bạn là chuyên gia về điều gì.
Bắt đầu nói chuyện với những người có thể trở thành khách hàng. Hiểu họ cần gì. Thử giúp họ — dù miễn phí.
Bắt đầu thử nghiệm. Nhận dự án nhỏ. Làm freelance cuối tuần. Xem thị trường phản ứng thế nào.
Làm tất cả những điều này trong khi vẫn đang đi làm. Trong khi vẫn có lương. Trong khi vẫn có safety net.
Và đến khi bạn đã rõ mình là ai, đã có người biết đến mình, đã có thu nhập từ bên ngoài — lúc đó, nghỉ việc không còn là nhảy vào khoảng không.
Lúc đó, nghỉ việc là bước sang một con đường đã được dọn sẵn.
Đó là sự khác biệt
Không phải ai nghỉ việc sẽ thành công và ai không nghỉ sẽ thất bại.
Mà là: Ai chuẩn bị kỹ sẽ có cơ hội. Ai chạy trốn mà không chuẩn bị sẽ vỡ mộng.
Tôi sẽ chia sẻ về hành trình làm solo expert trong những bài tiếp theo. Về niềm vui. Về sự tự do. Về những gì tôi đã học được.
Nhưng tôi muốn bạn đọc những bài đó với đôi mắt tỉnh táo.
Không phải để mơ mộng. Mà để chuẩn bị.
Không phải để chạy trốn khỏi công việc hiện tại. Mà để xây dựng con đường đến nơi bạn thực sự muốn đến.
Đây là bài đầu tiên trong chuỗi Career Rewrite — nơi tôi chia sẻ về cách viết lại sự nghiệp một cách có chủ đích.
Nếu bạn muốn bắt đầu viết lại sự nghiệp, hãy tham gia chương trình "10 ngày Career Rewrite"
Bình luận