Ở lại với chính mình nhiều hơn

Đã từ lâu mình không còn:

1. Quan tâm người nổi tiếng.

2. Có nhu cầu xem phim.

3. Muốn thay đổi người khác.

Để mình giải thích lý do: 3 hành động này đều liên quan đến những nhu cầu tâm lý, mà khi hiểu ra, ta có thể thôi không còn nhu cầu nữa. Cái lợi là: ta không còn tốn thời gian và năng lượng hướng ra bên ngoài nữa, mà dành hết nguồn lực đó để phục vụ cho chính mình.

Chúng ta đang tìm kiếm điều gì khi dành hàng giờ theo dõi một người mà họ còn không biết chúng ta có tồn tại? Điều gì khiến câu chuyện trên màn hình hấp dẫn hơn cuộc sống đang diễn ra? Và tại sao mình cứ cần một người phải thay đổi thì mình mới thấy dễ chịu?

1. Quan tâm người nổi tiếng có thể đáp ứng nhu cầu được kết nối, thuộc về và có một hình mẫu để hướng tới.

Thuật ngữ parasocial relationship từng được mình nhắc đến một lần, đó là từ chỉ hiện tượng ta cảm thấy mình có mối quan hệ mật thiết với một nhân vật nổi tiếng nào đó (dù đó chỉ là quan hệ đơn phương). Qua việc gặp họ lặp đi lặp lại trên màn hình, nghe họ kể chuyện, quan sát biểu cảm và những khoảnh khắc đời thường, ta có thể phát triển cảm giác thân thuộc và nảy sinh cảm xúc (dù là yêu hay ghét) với họ. Nghiên cứu về “sự thay thế xã hội” cũng cho thấy những chương trình truyền hình có thể khiến người xem thoả mãn nhu cầu được thuộc về (belonging).

Tham gia một cộng đồng người hâm mộ còn cho chúng ta một danh tính chung. Ta không còn cô đơn nữa.

Thế nhưng, cảm giác ấy chỉ là ảo giác. Và thực tế thì, họ không liên quan gì đến đời ta cả. Thành công của họ có thể khiến ta vui, nhưng không khiến ta giỏi hơn - giàu có hơn - khoẻ mạnh hơn - có vị trí cao hơn trong cuộc sống. Ta có thể chiến thắng trong việc hạ bệ một người nổi tiếng, nhưng nó cũng không khiến ta quyền lực hơn, hay sống tốt hơn trong đời sống thật.

Khoảng mười năm trước, mình từng là fan của một nhóm nhạc Nhật Bản (và đến giờ vẫn yêu thích họ). Có thời điểm, mỗi ngày mình dành vài tiếng xem show và phim của các thành viên. Cho đến một hôm mình nhận ra: họ rất chăm chỉ lao động, còn mình rất chăm chỉ tiếp thu thụ động.

Mình ngưỡng mộ sự tài năng, kỷ luật và quá trình trưởng thành của họ. Nhưng thời gian mình dành để theo dõi những điều ấy đang chiếm mất thời gian cần thiết để phát triển chính những phẩm chất đó ở mình.

Mình vẫn ủng hộ sản phẩm nghệ thuật bằng cách thưởng thức nó. Nhưng mình không còn “mua” thêm phần đính kèm gồm đời tư, lịch trình, những tranh cãi…

Khi đó, mình tiết kiệm được sự chú ý và dành nó cho chính mình. Nếu cứ chạy theo cảm xúc mà những người nổi tiếng mang lại, ta chỉ đang ở trong một ảo tưởng rằng mình đang làm chủ cái gì đó. Còn thực tế là, ta không còn đủ thời gian để làm chủ cuộc đời mình.

2. Xem phim có thể giúp chúng ta sống nhiều cuộc đời. Nhưng càng xem, nó càng giúp ta tránh phải sống thật.

Phim ảnh thật tuyệt vời, ta có thể xem phim để nghỉ ngơi, để được chạm đến một trải nghiệm mới, rồi quay lại cuộc sống với nhiều năng lượng hơn. Nhưng nó cũng là một chọn lựa lối thoát, khi ta không muốn đối diện và giải quyết với lo lắng, trống rỗng hoặc bất mãn đang có. Nghiên cứu về sự thoát ly phân biệt hai hướng tương tự: tìm đến một hoạt động để mở rộng trải nghiệm bản thân, hoặc để đè xuống những suy nghĩ và cảm xúc khó chịu về bản thân.

Mình nhận ra mình thích xem phim chỉ để tìm thấy những loại cảm xúc quen thuộc, mà không phải nỗ lực làm gì cả: được yêu mà không cần xây dựng mối quan hệ, được hồi hộp mà không phải chấp nhận rủi ro, được thoả mãn khi một vấn đề được giải quyết mà chẳng cần giải quyết chuyện của mình.

Trong khi đó, có 1 bộ phim chán ngắt duy nhất mà mình luôn phải quay về: Đời mình.

Mình phải chấp nhận rằng mình là vai chính, dù vai này không có câu chuyện nền tảng hấp dẫn nào, không có tài năng, ngoại hình, hay cơ duyên gì đặc biệt. Nhưng, nó là thứ duy nhất tồn tại thực tế.

Với cá nhân mình, đó là 1 khoảnh khắc của sự thật.

Và từ đó, mình không còn nhu cầu xem phim nữa.

3. Muốn thay đổi người khác là vì ta không muốn thay đổi cách ta nghĩ về cuộc sống

Mình muốn họ làm việc chăm chỉ hơn để mình bớt lo về tương lai. Muốn họ quan tâm hơn để mình cảm thấy được yêu. Muốn họ đồng ý để mình không phải chịu cảm giác bị phủ nhận. Mong muốn ấy có thể nói trắng ra là: “Bạn cần trở thành người như thế này thì tôi mới thấy an tâm về thế giới mà tôi có kỳ vọng nó phải diễn ra như thế".

Khi đó, sự bình yên của mình phụ thuộc vào thay đổi của người khác.

Trong khi đó, người kia cũng có những kỳ vọng của riêng họ, chẳng qua mình không hiểu nên không biết tại sao họ lại cư xử như vậy. Điều mình thấy hợp lý chưa chắc đã trở thành lý do đủ có ý nghĩa với họ.

Vậy nên, đòi hỏi người khác thay đổi là điều không tưởng. Cũng giống như bạn đến phòng tham vấn tâm lý với mục tiêu “em muốn anh A chị B thay đổi / Tôi muốn cô ấy yêu tôi / Tôi muốn mẹ tôi bỏ tật xấu này”. Bạn sẽ được yêu cầu chọn lại một mục tiêu tập trung vào chính bạn, thứ bạn có thể tự hành động để đạt được.

Nói một cách dễ hiểu hơn, thay vì muốn thay đổi người khác thì ta có thể làm những chuyện sau cho dễ dàng hơn:

• Thay đổi chính mình

• Thay đổi kỳ vọng

• Thay đổi môi trường

Phần khó nhất có lẽ là chấp nhận rằng ta không phải là cái rốn của vũ trụ và thế giới này sẽ không diễn ra theo kỳ vọng cố định của ta. Nhưng chấp nhận được rồi thì đời sống phía sau sẽ thoải mái hơn.

Mình có thờ ơ không? Cũng có á. Cái nào mình thấy không liên quan gì tới mình cả, mình có làm gì cũng không thay đổi được, thì mình bớt phản ứng lại. Dành thời gian đó gội đầu lâu hơn tí, chăm tập thể dục hơn, đi ngủ nhiều hơn.

Ở lại với chính mình nhiều hơn. Và một thế lực tâm linh nào đó sẽ mang ta đến gần với cuộc đời mà ta muốn sống :d