Tại Sao Viết Đơn Giản Lại Khó Đến Vậy?
- Trang Nguyễn
- 30 thg 12, 2025
- 5 phút đọc
"Nếu tôi loại bỏ mọi thứ thừa thãi và bóc tách mọi câu từ đến tận xương tủy, thì có còn lại gì của tôi không?" - Đây là câu hỏi mà Zinsser thường nhận được khi dạy về sự đơn giản trong viết lách.
Câu hỏi hợp lý. Vì trong tâm trí nhiều người, viết đơn giản = viết nhạt nhẽo. Viết ngắn = viết nông cạn. Nhưng sự thật hoàn toàn ngược lại.
Đơn giản ≠ Đơn điệu
Zinsser nhấn mạnh: Đưa sự đơn giản đến cực đoan sẽ chỉ tạo ra những câu thô sơ kiểu "Dick thích Jane". Đó không phải là mục tiêu.
Viết đơn giản là loại bỏ mọi thứ không cần thiết, chỉ giữ lại cái cốt lõi. Là làm cho ý tưởng phức tạp trở nên dễ hiểu, không phải làm cho nó nông cạn.
Câu văn rõ ràng phản ánh tư duy rõ ràng. Nếu bạn không thể viết đơn giản về một vấn đề, có lẽ bạn chưa hiểu rõ vấn đề đó.
Tại sao chúng ta viết phức tạp?
Sau 8 năm làm content, tôi nhận ra có 3 lý do chính khiến người ta viết rắc rối hơn cần thiết:
1. Sợ bị coi là không chuyên nghiệp
Nhiều người nghĩ viết chuyên nghiệp = dùng từ cao siêu. Viết dễ hiểu = thiếu kiến thức. Nên họ nhét đầy bài viết bằng thuật ngữ, cụm từ phức tạp, câu dài ngoằng ngoèo.
Ví dụ thực tế từ agency:
Phức tạp: "Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc tối ưu hóa content strategy theo hướng omnichannel trở nên cấp thiết để đảm bảo tính nhất quán trong customer journey."
Đơn giản: "Khách hàng của bạn đọc content ở nhiều nơi - Facebook, website, email. Họ cần thấy cùng một giọng điệu và thông điệp ở mọi nơi."
Câu nào dễ hiểu hơn? Câu nào cho thấy người viết thực sự hiểu vấn đề?
2. Nghĩ rằng viết dài = chất lượng
Zinsser chỉ ra: Bạn nghĩ nó phải dài tới chừng nào đó thì mới trông quan trọng. Bạn nghĩ nó sẽ hoành tráng thế nào khi in ra.
Đây chính là tư duy sai lầm nhất. Tôi từng viết bài 3000 từ nghĩ rằng nó "toàn diện". Nhưng khi cắt xuống còn 1500 từ, bài viết mạnh mẽ gấp đôi. Vì mọi câu đều cần thiết. Không có chỗ nào để người đọc lướt qua.
3. Không nhận ra mình viết tệ
Zinsser nói thẳng: Ít ai nhận ra họ viết tệ thế nào. Không ai chỉ ra có bao nhiêu thừa thãi len lỏi trong phong cách viết và đang cản trở họ nói được điều cần nói.
Đây là lý do chúng ta cần edit bài viết nhiều lần. Với tôi thường là 3. Lần đầu viết xong, tôi nghĩ "hoàn hảo rồi". Đến lần edit thứ 2, tôi mới thấy 30% nội dung là thừa. Lần 3 là sau khi đăng lên, đọc lại, và tự nhiên tôi biến thành một độc giả khó tính.
Bài test từ Zinsser: Cắt 50% nội dung
Zinsser có một thử thách kinh điển:
"Nếu bạn đưa tôi bài viết 8 trang và tôi bắt bạn cắt xuống còn 4, bạn sẽ hú lên và bảo 'làm sao mà được'. Sau đó bạn về nhà và edit, thế là mọi thứ tốt hơn hẳn. Tiếp theo là phần khó hơn: cắt xuống còn 3 trang."
Tôi áp dụng nguyên tắc này cho mọi bài viết. Quy trình của tôi:
Viết draft đầu tiên - không quan tâm độ dài, cứ đổ hết ý tưởng ra
Edit lần 1: Xóa toàn bộ phần mở đầu dài dòng (thường 2-3 đoạn đầu không cần thiết)
Edit lần 2: Rút gọn mỗi câu - xóa từ thừa, cụm từ rườm rà
Edit lần 3: Xóa cả đoạn văn nếu nó không thêm giá trị mới
Kết quả? Từ 2000 từ xuống còn 1000-1200 từ. Nhưng mạnh mẽ gấp đôi.
3 loại "mỡ thừa" phổ biến trong bài viết
Loại 1: Cụm từ rườm rà
Những cụm từ dài dòng có thể thay bằng 1-2 từ:
"Trong bối cảnh hiện nay" → "Hiện nay" (hoặc bỏ hẳn)
"Đối với vấn đề này" → "Về vấn đề này"
"Thực hiện việc" → "Thực hiện" hoặc động từ cụ thể
"Có khả năng" → "Có thể"
Loại 2: Tính từ thừa
Tính từ không làm câu văn mạnh hơn, nó chỉ làm câu dài hơn:
"Vô cùng quan trọng" → "Quan trọng" (nếu thực sự quan trọng, danh từ tự nói lên)
"Rất cần thiết" → "Cần thiết"
"Hoàn toàn mới mẻ" → "Mới"
Loại 3: Câu lặp ý
Khi bạn nói cùng một điều bằng nhiều cách khác nhau:
Thừa: "Content marketing rất quan trọng. Nó là yếu tố then chốt cho sự thành công. Không có content tốt, bạn khó cạnh tranh."
Đơn giản: "Content tốt = lợi thế cạnh tranh." (Chọn 1 câu mạnh nhất, bỏ phần còn lại)
Bài tập thực hành: Edit bài viết của bạn
Lấy bài viết gần nhất của bạn. Áp dụng 3 bước này:
Bước 1: Đánh dấu mọi cụm từ rườm rà
Tìm những cụm như "trong bối cảnh", "đối với việc", "thực hiện các", "tiến hành"... Thử thay bằng từ đơn giản hơn hoặc xóa hẳn.
Bước 2: Xóa tính từ không cần thiết
Mỗi khi thấy "rất", "vô cùng", "cực kỳ", "hoàn toàn" - thử xóa đi. 90% trường hợp câu văn vẫn đủ mạnh, thậm chí mạnh hơn.
Bước 3: Gộp câu lặp ý
Nếu 2-3 câu đang nói cùng một điều - chọn câu mạnh nhất, xóa phần còn lại. Đừng sợ độc giả không hiểu. Nếu bạn nói rõ một lần, họ sẽ hiểu.
Kết luận: Đơn giản là tôn trọng người đọc
Viết phức tạp dễ hơn viết đơn giản. Vì viết phức tạp không đòi hỏi bạn phải suy nghĩ sâu. Bạn cứ đổ hết ý tưởng ra, dùng từ to, câu dài, và xong.
Nhưng viết đơn giản? Đó là công việc khó khăn. Bạn phải hiểu rõ vấn đề. Phải chọn lọc thông tin. Phải loại bỏ mọi thứ thừa. Phải tìm từ chính xác nhất.
Và đó chính là cách tôn trọng người đọc. Bởi vì thời gian của họ quý giá. Họ không có thời gian để giải mã những câu văn rối rắm của bạn.
Viết đơn giản không phải là hạ thấp nội dung. Đó là làm cho nội dung của bạn đủ mạnh để tự đứng vững - không cần phải nương tựa vào từ ngữ hoa mỹ.
Bài viết này là phần 2 trong series phân tích nguyên tắc viết lách từ "On Writing Well" của William Zinsser. Ở bài tiếp theo, chúng ta sẽ nói về Clutter - Lộn xộn: Kẻ thù số 1 của văn bản tốt.
Bình luận