Viết lộn xộn: Kẻ Thù Số 1 Của Mọi Bài Viết Tốt
- Trang Nguyễn
- 30 thg 12, 2025
- 4 phút đọc
90% văn bản tệ không phải vì ý tưởng kém, mà vì lộn xộn (clutter). Những từ, cụm từ, câu văn không mang ý nghĩa gì - chỉ làm bài viết dài ra mà không thêm giá trị.
Zinsser nói: Phần lớn bài viết tệ là vì có quá nhiều thứ thừa thãi, tối nghĩa len lỏi trong phong cách viết. Và chúng đang cản trở người viết nói được điều họ cần nói.
Clutter là gì?
Clutter (lộn xộn) là mọi thứ trong bài viết mà nếu xóa đi, ý nghĩa vẫn không đổi. Đó có thể là:
Từ thừa ("hoàn toàn mới mẻ" thay vì "mới")
Cụm từ rườm rà ("trong bối cảnh hiện nay" thay vì "hiện nay")
Câu lặp ý (nói cùng một điều bằng 3 cách khác nhau)
Đoạn văn không thêm thông tin mới
Trong thời đại email và social media, clutter càng trở nên phổ biến. Zinsser nhận xét: "Email là phương tiện tức thời, không lợi ích gì cho việc chậm lại hay nhìn lại. Có viết lộn xộn thì cũng chẳng gây hại gì cho ai."
Nhưng đó là suy nghĩ sai lầm. Một email lộn xộn có thể gây hiểu lầm, lãng phí thời gian, thậm chí gây thiệt hại kinh doanh.
5 dạng Clutter phổ biến nhất
1. Clutter trong mở đầu
Đây là dạng phổ biến nhất. Bạn mở đầu bằng 2-3 đoạn văn dài dòng trước khi vào vấn đề chính.
Ví dụ clutter:
"Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ ở Việt Nam, ngành marketing đối mặt với nhiều thay đổi lớn. Các doanh nghiệp đang tìm cách thích ứng với xu hướng mới. Trong số đó, content marketing được coi là một trong những phương pháp quan trọng. Vậy làm thế nào để làm content marketing hiệu quả?"
Xóa clutter:
"90% doanh nghiệp làm content marketing sai. Đây là 3 lý do."
Bạn thấy sự khác biệt chưa? Phiên bản 2 ngắn gọn, súc tích, và khiến người đọc muốn đọc tiếp ngay.
2. Clutter trong từ nối
Những cụm từ nối không cần thiết làm câu văn dài ra mà không thêm ý nghĩa:
"Về cơ bản thì..." → Bỏ hẳn
"Đối với vấn đề này..." → "Về vấn đề này" hoặc bỏ
"Theo như những gì..." → "Theo"
"Trong trường hợp mà..." → "Nếu"
3. Clutter trong động từ
Biến động từ mạnh thành cụm danh từ yếu:
"Thực hiện việc phân tích" → "Phân tích"
"Tiến hành nghiên cứu" → "Nghiên cứu"
"Đưa ra quyết định" → "Quyết định"
"Có khả năng thực hiện" → "Có thể làm"
Động từ mạnh làm câu văn mạnh. Cụm danh từ làm câu văn yếu và dài dòng.
4. Clutter trong tính từ và phó từ
Nhồi nhét tính từ không làm câu văn hay hơn, chỉ làm nó dài hơn:
"Cực kỳ quan trọng" → "Quan trọng" (Nếu thực sự quan trọng, danh từ tự nói lên)
"Rất cần thiết" → "Cần thiết"
"Hoàn toàn khác biệt" → "Khác biệt"
"Thực sự hiệu quả" → "Hiệu quả"
5. Clutter trong kết luận
Nhiều bài viết kết thúc bằng cách lặp lại mọi thứ đã nói:
Clutter: "Tóm lại, như đã trình bày ở trên, content marketing đóng vai trò quan trọng trong chiến lược marketing tổng thể. Do đó, các doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào content marketing để đạt được kết quả tốt nhất."
Xóa clutter: "Bắt đầu đo lường ngay hôm nay." (Kết thúc bằng lời kêu gọi hành động rõ ràng)
Case study: Edit 1 email thực tế
Để thấy rõ sức mạnh của việc xóa clutter, hãy xem ví dụ này:
Tin gốc (182 từ):
Kính gửi anh, Em viết email này để thông báo về tình hình hiện tại của dự án content mà chúng ta đang thực hiện. Về cơ bản thì dự án đang tiến hành đúng như kế hoạch ban đầu đã đề ra. Tuy nhiên, em muốn chia sẻ một số vấn đề nhỏ mà team em đang gặp phải. Đối với việc viết content cho tháng này, em thấy rằng chúng ta cần phải có thêm thời gian để thực hiện việc nghiên cứu và phân tích đối thủ cạnh tranh một cách sâu hơn. Do đó, em muốn đề xuất việc điều chỉnh timeline một chút, cụ thể là dời deadline từ ngày 15 sang ngày 20 tháng này."
Sau khi xóa clutter (68 từ):
Anh ơi, Dự án content đang đúng tiến độ. Nhưng em cần thêm 5 ngày để research đối thủ kỹ hơn. Em đề xuất dời deadline từ 15/12 sang 20/12. Anh có đồng ý không ạ?"
Cắt được 62% độ dài. Rõ ràng gấp 3 lần. Dễ trả lời gấp 10 lần.
Quy trình 3 bước để xóa clutter
Đây là quy trình tôi áp dụng cho mọi bài viết:
Bước 1: Đọc lại và highlight
Đọc từng câu và tự hỏi: "Nếu xóa câu này, bài viết có mất ý nghĩa không?"
Nếu câu trả lời là "không mất" → Đánh dấu để xóa.
Bước 2: Rút gọn từng câu
Với mỗi câu còn lại, tìm cách rút ngắn:
Thay cụm từ dài bằng từ ngắn
Xóa tính từ/phó từ không cần thiết
Biến cụm danh từ thành động từ mạnh
Bước 3: Đọc lại to tiếng
Đọc bài viết to lên như đang nói chuyện. Những chỗ bạn ngập ngừng, nghẹt thở, hoặc cảm thấy câu dài quá - đó là clutter. Xóa nó đi.
Kết luận: Clutter là thói quen, không phải lỗi
Zinsser nhấn mạnh: Ít ai nhận ra họ viết lộn xộn. Vì clutter trở thành thói quen - chúng ta viết theo cách mà mình đã quen, không nhận ra có thể viết ngắn gọn hơn.
Tin tốt? Vì nó là thói quen nên bạn có thể thay đổi. Cách duy nhất là luyện tập - edit mọi thứ bạn viết ít nhất 3 lần. Mỗi lần edit, tập trung vào việc xóa, không phải thêm.
Khi bạn làm việc này đủ nhiều lần, bạn sẽ bắt đầu viết sạch ngay từ draft đầu tiên. Đó là lúc bạn biết mình đã thành thạo nghệ thuật viết đơn giản.
Nhớ: Mọi từ thừa đều đang đánh cắp thời gian của người đọc. Và thời gian là thứ quý giá nhất họ có.
Bài viết này là phần 3 trong series phân tích nguyên tắc viết lách từ "On Writing Well". Bài tiếp theo: Style - Đừng cố tạo phong cách, hãy là chính mình.
Bình luận