Đừng Cố Tạo Phong Cách - Hãy Là Chính Mình
- Trang Nguyễn
- 30 thg 12, 2025
- 5 phút đọc
"Nếu tôi bỏ hết thứ thừa thãi, bóc tách câu văn đến tận xương, thì còn lại gì của tôi?" - Đây là câu hỏi mà Zinsser nhận được sau khi dạy về simplicity và clutter.
Câu trả lời? Còn lại phong cách (style) - cái làm cho bài viết của bạn khác với bất kỳ ai khác. Nhưng đây mới là điều nghịch lý: Bạn không thể "tạo" phong cách. Phong cách là thứ tự nhiên hiện ra khi bạn dừng việc cố gắng có phong cách.
Phong cách không phải để mua
Zinsser dùng ẩn dụ đẹp:
"Phong cách là một phần tự nhiên của người viết, như những sợi tóc vậy. Khi anh ta hói, nghĩa là anh ta thiếu nó. Cố gắng bỏ phong cách vào cũng như ráng đội tóc giả."
Nhiều người nghĩ phong cách là thứ để "thêm vào" bài viết - như đi mua trang phục mới. Họ vớ lấy những ví dụ lòe loẹt, tính từ bóng bẩy, cấu trúc câu cầu kỳ, nghĩ rằng đó là phong cách.
Nhưng đó không phải phong cách. Đó là trang điểm. Và trang điểm quá đà chỉ che giấu con người thật của bạn.
Phong cách là BẠN khi viết
Phong cách không phải về cách bạn trang trí câu văn. Đó là về việc bạn có dám là chính mình khi viết không.
Trong kinh nghiệm của tôi, đây là 3 lý do khiến người ta sợ viết bằng giọng của chính mình:
1. Sợ không đủ chuyên nghiệp
Khi mới vào agency, tôi viết theo kiểu "corporate speak" - câu dài, từ to, giọng điệu nghiêm túc. Tôi nghĩ đó là chuyên nghiệp.
Nhưng sau 3 năm, tôi nhận ra: Những bài viết được share nhiều nhất không phải những bài "chuyên nghiệp" nhất. Mà là những bài nghe như có người đang nói chuyện với bạn.
2. Sợ bị phê bình
Khi bạn viết bằng giọng của mình, bạn để lộ bản thân. Và điều đó đáng sợ. Nếu bị từ chối, đó không chỉ là bài viết bị từ chối - mà là BẠN bị từ chối.
Zinsser nói đúng: Viết lách luôn mang sự dễ tổn thương. Nhưng đó chính là điều làm cho nó có sức mạnh.
3. Chưa biết giọng của mình là gì
Đây là vấn đề phổ biến nhất. Bạn muốn viết bằng giọng của mình, nhưng không biết giọng đó như thế nào.
Tin tốt? Bạn đã có giọng riêng rồi. Đó là cách bạn nói chuyện hàng ngày. Công việc của bạn là đưa nó lên trang giấy.
4 cách tìm giọng văn của riêng bạn
Cách 1: Viết như bạn đang nói
Test đơn giản: Đọc bài viết của bạn to lên. Nó có nghe như bạn đang nói chuyện không?
Nếu không - bạn đang viết bằng giọng của ai đó khác. Có thể là giọng "người viết chuyên nghiệp" trong đầu bạn. Có thể là giọng thầy cô từng dạy bạn.
Ví dụ:
Không phải giọng bạn: "Việc tối ưu hóa content strategy đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ phận."
Giọng bạn: "Content tốt cần team marketing, sales và product làm việc cùng nhau. Không có team nào làm một mình được."
Cách 2: Kể câu chuyện của bạn
Không ai có câu chuyện giống bạn. Khi bạn kể về trải nghiệm, quan sát, thất bại của mình - đó là giọng văn chỉ bạn mới có.
Tôi viết về content cho expert không giống ai khác - không phải vì tôi biết nhiều hơn, mà vì tôi kể từ góc nhìn của người làm agency 8 năm, viết 700+ bài báo, và thất bại đủ thứ.
Cách 3: Dùng từ của bạn, không phải từ điển
Đừng dùng từ mà bạn không bao giờ nói trong đời thực. Nếu bạn không bao giờ nói "tối ưu hóa", đừng viết nó. Hãy viết "làm cho tốt hơn".
Phong cách không phải về từ cao siêu. Đó là về từ chính xác - từ mà bạn thực sự dùng để suy nghĩ.
Cách 4: Cho phép mình không hoàn hảo
Câu văn hoàn hảo nhất không phải là câu không có lỗi ngữ pháp. Mà là câu truyền tải đúng ý bạn muốn nói.
Đôi khi tôi viết câu ngắn. Rất ngắn. Vì tôi muốn nhấn mạnh. Đó là phá luật ngữ pháp? Có thể. Nhưng đó là giọng của tôi.
Những thứ PHÁ HỦY phong cách
Zinsser chỉ ra những thói quen giết chết phong cách:
1. Bắt chước người khác
Học từ người khác - tốt. Nhưng viết giống hệt họ - tệ.
Tôi từng cố viết như Seth Godin - câu ngắn, đoạn ngắn, ý sâu. Nhưng khi tôi viết như vậy, nó không phải tôi. Độc giả cảm nhận được sự giả tạo.
2. Viết để gây ấn tượng
Khi bạn viết để khoe kiến thức, để làm người khác thấy bạn thông minh - bạn mất đi tính chân thực.
Phong cách tốt nhất là khi bạn quên đi việc gây ấn tượng, chỉ tập trung vào việc giúp người đọc hiểu.
3. Sử dụng cliché
Những cụm từ sáo rỗng mà ai cũng dùng:
"Ở cuối ngày" (at the end of the day)
"Game changer" (thay đổi cuộc chơi)
"Đột phá" (breakthrough)
"Tối ưu hóa" (optimize)
Khi bạn dùng cliché, bạn không suy nghĩ. Bạn chỉ lấp chỗ trống bằng câu có sẵn. Và đó không phải phong cách của bạn.
Case study: So sánh 2 giọng văn
Cùng một nội dung, hai cách viết khác nhau:
Giọng A - Không có phong cách:
"Content marketing là một phương pháp marketing hiệu quả giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng mục tiêu thông qua việc cung cấp nội dung có giá trị. Theo nghiên cứu của HubSpot, 70% marketer đang tích cực đầu tư vào content marketing. Điều này cho thấy tầm quan trọng của content marketing trong chiến lược marketing tổng thể."
Giọng B - Có phong cách:
"Tôi ghét thuật ngữ 'content marketing'. Nghe như đang bán hàng mà cố giấu. Nhưng nếu bạn thực sự giúp người ta giải quyết vấn đề - không phải để bán hàng, mà vì bạn thực sự muốn giúp - thì đó là content tốt. Và khách hàng sẽ tự tìm đến bạn."
Bạn thấy sự khác biệt? Giọng A: Đúng, khách quan, nhưng vô hồn. Giọng B: Có quan điểm, có cảm xúc, có con người.
Bài tập: Tìm giọng văn của bạn
Thử nghiệm này trong 7 ngày:
Ngày 1-3: Viết thoải mái
Viết 500 từ mỗi ngày như đang nói chuyện với bạn thân. Đừng edit, đừng suy nghĩ, chỉ viết.
Ngày 4-5: Thu âm rồi chép lại
Nói về một chủ đề trong 5 phút. Thu âm lại. Sau đó chép thành văn bản. Đó là giọng tự nhiên của bạn.
Ngày 6-7: So sánh
Lấy một bài viết cũ của bạn. Viết lại cùng nội dung nhưng bằng giọng tự nhiên. So sánh hai phiên bản. Cái nào nghe giống bạn hơn?
Kết luận: Phong cách là sự can đảm
Phong cách không phải về kỹ thuật viết. Đó là về sự can đảm để là chính mình.
Can đảm để nói những gì bạn thực sự nghĩ, dù sợ bị phê bình. Can đảm để viết bằng từ của bạn, dù chúng không "cao siêu". Can đảm để kể câu chuyện của bạn, dù nó không hoàn hảo.
Vì cuối cùng, người đọc không nhớ câu văn đẹp. Họ nhớ con người đứng sau những dòng chữ. Họ nhớ bạn.
Và bạn chỉ có thể để người ta nhớ, khi bạn dám là chính mình.
Bài viết này là phần 4 trong series phân tích nguyên tắc viết lách từ "On Writing Well". Bài tiếp theo: The Audience - Viết cho ai?
Bình luận